Lakpura® Geta Beraya

De Geta Beraya is de tonvormige trommel van het Sri Lankaanse heuvelland, ook wel de udarata beraya of up-country drum genoemd. Het is een instrument met twee stemmen: het ene vel antwoordt op het andere, en de speler bespeelt beide tegelijk met de blote handen, zodat één enkele drummer de lage en de hoge lijn van het ritme samen draagt. Dat samenspel — een diepe, ronde toon aan de ene kant en een strakkere, helderdere toon aan de andere, geslagen in patronen die voortdurend tussen de twee bewegen — is waar het instrument voor bestaat, en wat het van verre herkenbaar maakt in een processie of een danszaal.

De ketel is gesneden uit één uitgehold blok kohomba — margosa, Azadirachta indica, de boom die in het Engels ook neem wordt genoemd. De traditie werkt in kohomba, ehela en kos (jackfruit); de trommel die hier wordt aangeboden is de kohomba-uitvoering. De vorm is het breedst in het midden en loopt taps toe naar beide uiteinden, en het is deze gezwollen taille die de trommel zijn Singalese naam geeft: geta beraya, de trommel met een knoop. De buitenkant is voorzien van fijne ringgroeven die de ton omspannen en afgewerkt in een diepe glanzende lak, oranje-amber over de nerf, zodat de ketel als één doorlopend lichaam oogt in plaats van een samengevoegd geheel.

De twee vellen zijn verschillende huiden met verschillende stemmen. Het linkervel is behandeld runderleer en klinkt laag. Het rechtervel is behandeld geitenleer en klinkt hoger. Elk vel is gevat in een gevlochten velrandhoepel, en de twee hoepels zijn verbonden door lange, platte riemen van huidenvlechtwerk die over de volle lengte van de ketel in een zigzag van rand tot rand lopen. De vlechting is het stemmechanisme: door haar aan te trekken stijgt de spanning over beide vellen en gaat de toonhoogte omhoog; door haar te laten vieren ontspannen de vellen zich en daalt de toonhoogte. De traditionele beschrijvingen van het instrument noemen hertenleer voor de vlechtriemen.

• Ketel: één uitgehold blok kohomba (margosa), tonvorm, gedraaide ringgroeven, diepe lakafwerking.
• Lengte: 28 inches, ongeveer 71 cm.
• Vellen: linkervel behandeld runderleer, laag van toon; rechtervel behandeld geitenleer, hoger van toon.
• Vlechting: platte huidenvlechting in een zigzag tussen de twee randhoepels, over de volle lengte van de ketel.
• Gedragen: horizontaal aan de taille aan een getwijnd draagkoord, met beide vellen naar buiten gericht.
• Bespeeld: uitsluitend met de blote handen, beide handen tegelijk, nooit met stokken of slaghamers.

Dit is de voornaamste trommel van de Kandyan-dans: de ves- en naiyandi-vormen worden erop gezet, en dansers leren hun sequenties op de patronen ervan. Zij behoort ook toe aan de tempelceremonie en aan de Esala Perahera, de grote processie in Kandy, waar rijen van deze trommels met de dansers en de olifanten meebewegen. Zij moet niet worden verward met de Yak Beraya, de rituele trommel van het laagland, die een ander instrument is met een ander repertoire. In bouw en gedrag is de geta beraya nauw vergelijkbaar met de Indiase mridangam — een dubbelkoppige tonvormige trommel met elk vel op een andere toonhoogte gestemd, met de handen bespeeld.

Onderhoud. De vellen en de vlechting zijn van natuurlijke huid en reageren op het weer, dus houd de trommel uit direct zonlicht, weg van vocht en buiten het pad van een airconditioner die er rechtstreeks op blaast. Verwacht dat de klank zich in de eerste weken zet naarmate de huid zich aanpast aan een nieuw klimaat. De vlechting kan worden gevierd of aangetrokken om de vellen terug op toonhoogte te brengen; span haar geleidelijk aan, beetje bij beetje, in plaats van in één ruk.

Dit is een werkend instrument en geen ornament — het is gebouwd om te worden gedragen, bespeeld en gestemd. De traditionele trommelbouw in Sri Lanka is geconcentreerd in het dorp Kuragala, in de Udunuwara-divisie van het Kandy District, waar families het ambacht generaties lang hebben doorgegeven. Lakpura verzendt de trommel vanuit Sri Lanka.